Notatnik

Zacząłem krótką serię: najwyżej trzy minuty, jedno zdanie z tych, które powtarza się bez sprawdzania — przysłowie albo cytat z poradnika — i pytanie, czy broni się przy danych. Nie po to, żeby przyłapać ludową mądrość na błędzie. Stare przysłowia bronią się zaskakująco często, tylko rzadko z tego powodu, dla którego się je powtarza. Z poradnikowymi cytatami bywa odwrotnie.

Na pierwszy ogień poszło to najbardziej oklepane. Werdykt: prawda. Uzasadnienie: zupełnie inne, niż zakłada i ten, kto przysłowie cytuje, i ten, kto się z niego śmieje.

Brytyjczycy latami prowadzili panel, w którym wracano do tych samych gospodarstw domowych z tym samym pytaniem: jak ci się żyje. Boyce, Brown i Moore przepuścili przez sito siedem lat takich odpowiedzi (Psychological Science, 2010). Wysokość zarobków sama w sobie nie przewidywała zadowolenia z życia. Przewidywało je miejsce, które zajmujesz w grupie odniesienia. Badacze sprawdzili kilka takich grup osobno — ta sama okolica, to samo wykształcenie, ten sam przedział wieku — i za każdym razem liczyła się pozycja, nie kwota. Do tego porównania w górę ważyły więcej niż porównania w dół.

I tu zaczyna się arytmetyka, z której nie ma wyjścia. Miejsc na górze drabiny jest zawsze tyle samo, niezależnie od tego, ile pieniędzy krąży. Można podwoić wszystkim pensje i nikt nie awansuje ani o szczebel — zmienią się tylko liczby, którymi ta drabina jest opisana. Wzrost gospodarczy potrafi wyciągnąć ludzi z niedostatku. Nie potrafi przesunąć wszystkich wyżej naraz, bo hierarchia nie jest zasobem. Jest układem. Tobie osobiście awans oczywiście pomoże — wejdziesz wyżej i poczujesz różnicę. Tyle że wchodzisz na miejsce, z którego ktoś zszedł. Ruch, który działa dla jednego człowieka, znosi się do zera, kiedy wykona go każdy. I to jest najmniej wygodna część tego wyniku.

Jedno zastrzeżenie, żeby nie zrobić z tego taniego morału: badanie dotyczy kraju, w którym głód nie jest zjawiskiem statystycznym. Nie mówi, że pieniądze nie mają znaczenia dla kogoś, komu brakuje na czynsz. Mówi coś węższego i przez to mocniejszego: tam, gdzie mierzono, o zadowoleniu decydował dystans do sąsiada, a sama kwota nie wnosiła już nic.

Obejrzyj:

youtube.comNie liczy się ile masz. Liczy się który jesteśLabirynt szczęścia

Skąd się w nas w ogóle bierze urządzenie, które ten dystans mierzy — i dlaczego samoocena jest raczej jego wskazaniem niż cechą charakteru — stoi w drzewie osobno.

Wzorzec w drzewie:

adgrex.euDlaczego czuję, że wszyscy wokół są ode mnie lepsi (mimo że obiektywnie mam się dobrze)?…Samoocena nie jest stałą cechą — to wskaźnik. Leary i in. (1995, teoria socjometru) wykazali, że poczucie własnej wartości działa jak miernik paliwa:…

A to, co ten sam mechanizm robi z ciałem, kiedy wyścig ciągnie się latami, opisałem kilka gałęzi dalej.

Wzorzec w drzewie:

adgrex.euDlaczego poświęcam zdrowie dla wyścigu szczurów? · Drzewo EwolucyjneMózg nie rozumie pojęcia „pieniądze na koncie" ani „bezpieczeństwo materialne" — rozumie tylko pozycję w hierarchii. Korporacja to sztuczna sawanna, w której…

#status#porównania#dobrostan