Cain, T., Brinsley, J., Bennett, H., Nelson, M., Maher, C., & Singh, B. (2025). Effects of cold-water immersion on health and wellbeing: A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE, 20(1), e0317615. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0317615 [n] – Kontekst: Korzyści i ograniczenia ekspozycji na zimno. Przegląd jedenastu badań z randomizacją: istotna redukcja stresu dopiero dwanaście godzin po ekspozycji, brak istotnego wpływu na nastrój, przejściowy wzrost markerów zapalnych bezpośrednio po zanurzeniu.

Peng, Z., Zheng, Y., Yang, Z., Zhang, H., Li, Z., Xu, M., Cui, S., & Lin, R. (2024). Acupressure: a possible therapeutic strategy for anxiety related to COVID-19: a meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Medicine, 11, 1341072. https://doi.org/10.3389/fmed.2024.1341072 [n] – Kontekst: Metaanaliza trzydziestu dziewięciu badań nad akupresurą w redukcji lęku. Uwaga metodologiczna: badania włączone dotyczą populacji okołooperacyjnych, położniczych i dializowanych, nie pacjentów z COVID-19; heterogeniczność wyników jest bardzo wysoka.

Šrámek, P., Šimečková, M., Janský, L., Šavlíková, J., & Vybíral, S. (2000). Human physiological responses to immersion into water of different temperatures. European Journal of Applied Physiology, 81(5), 436–442. https://doi.org/10.1007/s004210050065 [n] – Kontekst: Godzinne zanurzenie po szyję w wodzie o temperaturze 14 °C podniosło stężenie dopaminy w osoczu o 250%, a noradrenaliny o 530%. Badanie nie obejmuje pomiaru katecholamin w godzinach po wyjściu z wody.

Metabolizm i biohacking

Smith, R. L., Soeters, M. R., Wüst, R. C. I., & Houtkooper, R. H. (2018). Metabolic Flexibility as an Adaptation to Energy Resources and Requirements in Health and Disease. Endocrine Reviews, 39(4), 489–517. https://doi.org/10.1210/er.2017-00211 [n] – Kontekst: „Biblia” elastyczności metabolicznej. Wyjaśnia naukowo mechanizm przełączania się organizmu między spalaniem glukozy a tłuszczów i dlaczego u większości ludzi ten przełącznik jest „zardzewiały”.