Nowy short: «Kto tu komu coś pokazuje?»
Diesel po prawie dziewięć złotych. Przez pierwsze pięć minut byłem pewien, kto jest winny. Ta pewność przyszła szybciej niż jakakolwiek myśl — i właśnie dlatego przestałem jej ufać.
Zamiast pytać, kto zawinił, zadałem sobie dwa inne pytania. Kto tu komu coś pokazuje. I kto za ten pokaz płaci. Na pytanie o winnego odpowiedź zawsze jest gotowa. Na te dwa trzeba ją policzyć.
To nie jest wymysł na potrzeby jednego filmu. Politolog Richard Ned Lebow przeanalizował 94 wojny od połowy XVII wieku (Why Nations Fight, 2010) i wyszło mu, że w większości z nich pozycja ważyła więcej niż zysk czy bezpieczeństwo. Skoro tak działają państwa, warto przyłożyć tę samą miarę do porannych wiadomości.
W filmie robię to na tym, co działo się w tym roku: na uderzeniu w Iran, na cenie paliwa i na wyborach 20 września w Niemczech. Wychodzi rachunek, w którym ten, kto pokazywał, i ten, kto na tym zarobił, to dwie różne strony — a ten, kto zapłacił, jest jeszcze kimś trzecim. Jest tam też odruch, który zna każde stado, ludzkie również, i który nie umie odróżnić zagrożenia od konkurencji.
Ceny paliwa ani wyniku wyborów nie zmienisz. Zostaje jedna rzecz, na którą masz wpływ — i chodzi w niej o kolejność.
Obejrzyj:
youtube.comDiesel 9 zł, AfD wygrała, PiS 15%. Jeden mechanizmLabirynt szczęścia
Dlaczego etykieta „winny" działa jak sygnał, wokół którego zbiera się stado — i dlaczego jej treść jest sprawą drugorzędną — stoi w drzewie osobno.
Wzorzec w drzewie:
adgrex.euDlaczego tak chętnie dzielimy świat na dobrych i złych? · Drzewo EwolucyjneMoralność nie wyewoluowała po to, by ustalać prawdę o tym, co dobre — wyewoluowała jako narzędzie koordynacji. DeScioli & Kurzban (2013, „A Solution to the…
A to, jak łatwo steruje nami ten, kto kontroluje sygnał zagrożenia, opisałem kilka gałęzi dalej.
Wzorzec w drzewie:
adgrex.euDlaczego strach przed zagrożeniem („wirus", „klimat", „terror") tak łatwo nami steruje? ·…Strach jest najstarszym i najszybszym obwodem decyzyjnym ssaka (LeDoux 1996): bodziec → amygdala → reakcja, z pominięciem kory świadomej. To było adaptacyjne —…
22 września 2026